homo-lesbo specifiek

Er zijn een aantal aspecten die voor een homoseksuele mannen, lesbische vrouwen en transgenders bij de uitvaart een specifieke rol (kunnen) spelen:

Zelfgekozen familie

Voor de meeste homo's, lesbo's en transseksuelen zijn vriendschapsbanden heel belangrijk. Vaak nog belangrijker dan de familiebanden. Het kan daarom logisch zijn dat bij het overlijden de uitvaart (mee) geregeld wordt door de 'zelfgekozen familie' van vrienden en vriendinnen.

 

Vanuit een soort van ongeschreven wet gaat de familie maar ook de vrienden/vriendinnen, er vaak vanuit dat familieleden, op de eventuele partner na, de uitvaart en afhandeling van de nalatenschap regelen. Ook de meeste uitvaartbegeleiders richten zich - traditioneel - eerder op de familie dan op de vrienden- en vriendinnenkring. Dat kan anders!

Volgens de wet moeten de wensen van de overledene geëerbiedigd worden en hebben familieleden niet meer rechten dan mensen die geen familie zijn. Mogelijk wil je dat eventuele kinderen of een (heteroseksuele) ex-partner bij het regelen van de uitvaart betrokken worden. Het is aan te raden vooraf deze mensen op te hoogte te stellen. Zij zullen dan waarschijnlijk nog dingen van jou willen weten. Je kunt zelf iemand aanwijzen als executeur, indien dit niet de officiële partner is (huwelijk of geregistreerd partnerschap) is het aan te raden de executeur per testament vast te leggen.  

 

Je kunt je wensen juridisch vastleggen in een testament of minder formeel in een wensenboekje of codicil. Dat kan tot in detail, maar misschien gaat het alleen over de gewenste sfeer en beschrijf je alleen wat daadwerkelijk belangrijk is voor jou. De meeste uitvaartondernemers bieden een wensenboekje aan. Je kan ook bij rozeuitvaart een wensenboekje-uitvaartcodicil opvragen.

  • In mijn jonge jaren liep je er niet mee te koop dat je homoseksueel bent, nog steeds niet. Ik leef wat dat betreft een beetje in twee werelden. Die van mijn familie, waar alles gaat zoals het hoort. En de wereld van mijn vrienden. Ik heb mijn beste vriend Joop al verteld hoe het geregeld mag worden als ik dood ben. Laat mijn familie de uitvaart maar organiseren. Die zullen dat beslist heel fatsoenlijk doen. Joop organiseert een apart afscheid, eentje waar plek is voor al mijn vrienden. Ik denk dat die gezelliger wordt.
  • Toen mijn vriendin overleed vond ik het ontzettend fijn om te kunnen overleggen met iemand die gevoelsmatig dichtbij staat, iemand voor wie homoseksualiteit gesneden koek is. Jouw integere en betrokken manier van doen, je ontspannen en doortastende manier van werken, telkens anticiperend op wat er van ons verlangd werd vond ik heel prettig.

Leefstijl

Als het homo, lesbo of transgender zijn een belangrijk onderdeel is geweest in je leven, kan het logisch zijn dat je leefstijl subtiel of nadrukkelijk herkenbaar is in de uitvaart.

 

Mogelijk moeten je vrienden en vriendinnen op de eerste rij zitten, naast je familie en op de rouwkaart vermeld worden. Misschien vind je het mooi als de bloemen na afloop op het Homomonument gelegd worden of gebracht worden naar een zorginstelling met de roze loper. 

Als vrouwen centraal stonden in je leven, is het misschien logisch dat de uitvaartbegeleider en de chauffeur van de rouwauto ook vrouw zijn; dat vrouwen (vriendinnen) je kist of baar dragen.

Als homoman wil je wellicht dat een man (vrienden) de laatste verzorging doen, dat een drag queen zingt tijdens de uitvaart of wil je wellicht een specifieke outfit aan. 

Als aids de doodsoorzaak was, hoeft die niet verdonkeremaand te worden.

 

Het helpt als je dan met een uitvaartbegeleider te maken hebt die bekend is met je leefstijl, er oog voor heeft en zo nodig suggesties kan doen. Dat scheelt een hoop uitleggen en/of frustraties.

  • Nog maar heel kort geleden is mijn partner overleden. Ik heb heel wat keren bij doktoren, ziekenhuizen uit moeten leggen dat ze mijn vriendin is, mijn partner. Als je een instantie belt dat je partner is overleden, hebben ze het automatisch over je man. Het uitleggen wordt je dan moe, vooral na zo’n ingrijpende gebeurtenis.Wat een verademing dat het bij de uitvaartondernemer die ik had gebeld anders was. Hij stapte binnen en de klik was er meteen. Een collega vriendin die bij me was merkte had het zelfde gevoel: begrip en vertrouwen. Hij vroeg of wij vriendinnen waren of partners. Dat was de goede vraag! Ik kon vrijuit vertellen dat mijn levenskameraad was overleden: mijn partner, mijn geliefde en niet zomaar een vriendin waarvoor ik de uitvaart moest regelen.

 

  • Om een lang verhaal kort te maken, met deze roze uitvaartondernemer kon ik alles bespreken. Hij begreep wat ik voelde en wat ik wilde, echt een schat. Het heeft de uitvaart tot iets gemaakt wat ik niet zomaar vergeet. Het verdriet mocht er zijn, het was persoonlijk was en eerlijk, met veel ruimte voor mijn eigen inbreng. Het grootste compliment kwam direct na de herdenking. Familie en vrienden vroegen mij of ik de uitvaartverzorger al lang kende. Ja, zei ik. Drie dagen! Wat moet ik hieraan toevoegen: Heerlijk om jezelf te kunnen zijn.

 Rotterdam, juli 2012

Ineke van den Bogert

Uit de kast?

De maatschappelijke acceptatie van homoseksualiteit en de mogelijkheid voor homo's, lesbo's en transgenders om hun leven zo in te richten als zij dat zelf willen, is in enkele tientallen jaren tijd enorm toegenomen. Homoseksualiteit lijkt tegenwoordig zo gewoon, dat we bijna vergeten dat er veel oudere homo's en lesbo's zijn die daar anders instaan. Uit onderzoek (o.a. Schuyf e.a.) blijkt dat 60% van de homo's en lesbo's boven de 55 jaar – weer - 'in de kast zit'.

 

Kenmerkend voor de generatie homo's en lesbo's die vóór 1930 geboren zijn, is dat zij nooit of slechts in zeer beperkte kring open zijn geweest over hun geaardheid. Ook hun (heteroseksuele) generatiegenoten zijn nooit gewend geweest om open over homoseksualiteit te praten. Dit maakt het lastig om bij de uitvaart van een homo, lesbo of trans uit die generatie, de geaardheid een plek te geven. Wordt die op geen enkele wijze benoemd maar was die bij de nabestaanden – stiekem – toch bekend, dan voelt dat al snel als een pijnlijke ontkenning. Wordt die wel benoemd, dan zullen veel aanwezigen zich ongemakkelijk voelen met de postume coming-out.

 

Ook de generatie homo's en lesbo's geboren tussen 1930 en 1945 houdt op latere leeftijd vaak de mond over de geaardheid. Zij hebben de homo-emancipatie weliswaar bewust en in veel gevallen zelf ook actief meegemaakt, maar naarmate ze ouder worden voelen ze zich er steeds kwetsbaarder mee. Ze hebben veelal eigen ervaringen met homo-negativiteit meegemaakt en hebben geen zin om de kans te lopen dat die – in een situatie waarin ze (zorg)afhankelijk zijn geworden – door eigen gedrag wordt opgeroepen.

 

Homoseksualiteit bij ouderen is dus helemaal niet zo gewoon. Richting levenseinde en uitvaart worden de volgende vragen (weer) relevant: Ben je gewend om (nog) open te zijn over homoseksualiteit? Zijn de (andere) nabestaanden dat? In welke mate wil je misschien dingen voor jezelf houden omdat je je daar prettiger bij voelt of hoe duidelijk mag/moet de homoseksualiteit - in al haar facetten - juist zichtbaar zijn? Het is belangrijk dat de uitvaartbegeleider met dit soort thema's en vragen om kan gaan.

 

 

  • Als nabestaanden vroegen wij bij het organiseren van de uitvaart ‘Hoe gaat dat normaal’ of ‘Hoe hoort dat’. En elke keer weer kregen wij te horen: Er is geen hoe-hoort-dat, het gaat erom hoe jullie het willen, hoe het voor jullie klopt. We werden uitgenodigd om onze keuzes te maken. We organiseerden als familie en vrienden(innen) samen een authentiek en bijzonder afscheid.

 

Rouw van vrienden en vriendinnen

Specifiek bij een homo-lesbische uitvaart is de rouw van de vrienden en vriendinnen. Vaak wordt die niet of onvoldoende (h)erkend. Omdat vrienden en vriendinnen traditioneel gezien niet als belangrijke nabestaanden gezien worden, lopen ze de kans dat ze bij het overlijden, de uitvaart en daarna grotendeels buiten spel staan. Individuele rouwprocessen kunnen daardoor gefrustreerd raken.

 

Erkenning krijgen van zichzelf en de omgeving, expliciet herkenbaar zijn als nabestaande en (desgewenst) een actieve rol op zich nemen in het vormgeven van de uitvaart, zijn belangrijke voorwaarden om met de dood en het verdriet daarover om te gaan. De erkenning van de relatie, of het nu een liefdesrelatie of een speciale vriendschap was, betekent een positie krijgen in het afscheid en aandacht daarna. 

 

Het begint ermee dat de uitvaartbegeleider samen met de vrienden, vriendinnen, eventuele partner, kinderen en familie de uitvaart voorbereidt. De bijzondere band met de overledene kan getoond worden door het (mede) ondertekenen van rouwkaarten en rouwadvertenties. In de toespraken kunnen vrienden en vriendinnen expliciet vermeld worden. Zo wordt voor vrienden en vriendinnen de mogelijkheid gecreëerd troost en sympathie van anderen te ontvangen, in de vorm van brieven, bloemen, een praatje, bezoek.

  • Onlangs is m'n vader overleden. Hij is in mijn atelier opgebaard  geweest. Veel mannen om hem heen, dat was zijn wereld. Die van mij trouwens ook. Zeker op zo'n kwetsbaar moment vond ik het fijn om te kunnen overleggen met iemand die onze wereld ook kent. Iemand voor wie homoseksualiteit gewoon is."

Maar toch...

Als iemand die je dierbaar is overlijdt en jij organiseert (mede) het afscheid, breekt een kwetsbare periode aan. Emoties liggen aan de oppervlakte en er komt veel op je af. Wat kan, wat moet, wat willen we, wat past? Er moet in korte tijd veel besloten en uitgevoerd worden.

Het gaat erom dat het afscheid past bij de overledene en de direct betrokkenen: groots, intiem, bescheiden of flamboyant, veel is mogelijk.

Goed afscheid nemen betekent een begin maken met de verwerking van het verlies; goed afscheid nemen kan alleen maar op je eigen passende manier.

Een criterium om te kunnen zeggen of een uitvaart 'klopt' is of je geraakt wordt. Een uitvaart gaat daarmee altijd - ook - over kwetsbaarheid en eerlijkheid. Het is belangrijk dat je dat het ' klikt' met de uitvaartbegeleider, iemand bij wie je 'jezelf' kunt zijn en in korte tijd een vertrouwde samenwerking mee kunt aan gaan. Ook als het een uitvaart van een van je ouders betreft, kan het hierom een reden zijn om te kiezen voor een homo- of lesbo-uitvaartondernemer.

Het gaat niet over homoseksualiteit, maar toch...

page loading